US Taalsentrum-kollegas Chantal Ellis en dr Alta van Rensburg het die internasionale kongres van die African Association for Lexicography (AFRILEX) van 1 tot 4 Julie 2026 by die Universiteit van Venda in Thohoyandou bygewoon. Die Tshivenda Nasionale Leksikografie-eenheid het hierdie kongres met die tema ‘30 jaar van Afrika-leksikografie: Perspektiewe en betrokkenheid’ aangebied ter viering van ʼn besondere mylpaal: 30 jaar van AFRILEX-kongresse.
Die kongres het leksikograwe, terminologiepraktisyns, sagtewareontwikkelaars en uitgewers uit Suid-Afrika en die buiteland byeengebring om te besin oor die toekoms van woordeboeke en terminologie in ʼn era wat toenemend deur kunsmatige intelligensie (KI) bepaal word.
Chantal en Alta is dit eens dat AFRILEX 2026 die belangrike rol herbeklemtoon het wat leksikografie- en terminologie-ontwikkeling speel in die ondersteuning van meertaligheid, onderrig, leer en toegang tot kennis.
Die referate deur die hoofsprekers, prof Gilles-Maurice de Schryver (Gent Universiteit, België) en prof Langa Khumalo (SADiLaR, Noordwes-Universiteit) het gefokus op die evolusie van Afrika-leksikografie, die toenemende rol van KI in die ontwikkeling van taalhulpbronne, en die belangrikheid van gebruikergesentreerde digitale woordeboeke vir meertalige onderrig.
In die loop van die drie dae lange kongres het die afgevaardigdes aanbiedings bygewoon oor digitale leksikografie, terminologie-ontwikkeling, korpuslinguistiek, gebruikerstudies en aanlyn woordeboeke. Die program het verduidelik hoe leksikografie saam met tegnologiese vooruitgang ontwikkel en gebruikers se behoeftes steeds voorop stel.
Twee sessies het veral aandag getrek:
- Die ‘Veterans’ Perspectives’-paneelbespreking onder voorsitterskap van prof Dion Nkomo, die huidige AFRILEX-president, het stigterslede en voormalige AFRILEX-presidente byeengebring, met inbegrip van prof Rufus Gouws (Universiteit Stellenbosch), prof Elsabé Taljard (Universiteit van Pretoria) en prof Gilles-Maurice de Schryver (Gent Universiteit). Hierdie baanbrekers het besin oor die vereniging se wel en wee oor die afgelope drie dekades, en het hulle ervarings, uitdagings en prestasies gedeel terwyl hulle die ontwikkeling van Afrika-leksikografie geskets het. Hulle besinnings het die toenemende belangrikheid van die rol van terminologie-ontwikkeling binne die breë leksikografiese landskap onder die soeklig geplaas, asook die bydrae daarvan tot meertalige kommunikasie en onderrig.
- Prof Khumalo se KI-geweer-metafoor het geïllustreer dat die waarde van KI, soos dié van enige ander kragtige werktuig, afhang van hoe dit gebruik word. Alhoewel KI geleenthede bied om terminologie-ontwikkeling te versnel, die samestelling van woordeboeke te verbeter en meertalige taalhulpbronne uit te brei, laat dit ook belangrike vrae ontstaan oor akkuraatheid, vooroordeel, etiek en die behoefte aan voortgesette menslike kundigheid.
Alhoewel KI geleenthede bied om terminologie-ontwikkeling te versnel, die samestelling van woordeboeke te verbeter en meertalige taalhulpbronne uit te brei, laat dit ook belangrike vrae ontstaan oor akkuraatheid, vooroordeel, etiek en die behoefte aan voortgesette menslike kundigheid.”
Op die laaste dag van die kongres kon die afgevaardigdes die ryke kulturele en natuurlike erfenis van die Vhembe-distrik ervaar. Die uitstappie het afgeskop met ʼn besoek aan die skilderagtige Phiphidi-watervalle, ʼn plek met diep kulturele en geestelike betekenis vir die Vhavenda-mense. Die rivier, poel en omliggende inheemse woud word volgens oorlewering deur die geeste van die voorvaders bewoon, en die gebied word tradisioneel gebruik vir rituele en gebede vir reën, goeie gesondheid en vrede in die gemeenskap.
ʼn Besoek aan Nandoni-dam was volgende. Die afgevaardigdes het ʼn bootrit met ʼn gids deur die rustige omgewing onderneem en sodoende ʼn geleentheid gehad om die gebied se natuurskoon te bewonder.
Baie van die besprekings tydens die kongres het nou aangesluit by die Taalsentrum se voortgesette werk met meertalige terminologie-ontwikkeling en taalondersteuning. Die insigte wat verkry is sal help om toekomstige inisiatiewe in die ontwikkeling van meertalige akademiese terminologie aan die Universiteit Stellenbosch te rig en te vorm.
Die kongres het ook uitstekende geleenthede gebied om bestaande samewerking te versterk en nuwe professionele netwerke met kollegas van universiteite en taalinstellings regoor Suid-Afrika te vorm. Die Universiteit Stellenbosch is deur vyf afgevaardigdes verteenwoordig: Chantal Ellis (Taalsentrum), prof Dion Nkomo (Departement Afrikatale en huidige AFRILEX-president), dr Alta van Rensburg (Taalsentrum), dr André du Plessis (hoofredakteur van Lexikos en mederedakteur van die Woordeboek van die Afrikaanse Taal (WAT)), en prof Rufus Gouws (emeritus-professor, Departement Afrikaans en Nederlands).
Het jy geweet? Die naam Thohoyandou beteken “kop van die olifant” in Tshivenda. Die naam is afgelei van die woorde thoho (“kop”) en ndou (“olifant”), wat in die plaaslike kulturele tradisie krag, leierskap en wysheid simboliseer.
– deur Chantal Ellis en Alta van Rensburg
